بوتیل گولیکول یک حلال آبی، شفاف و فاقد رنگ است که از بوی تقریبا ملایم و شیرینی برخوردار است. چگالی این مایع کمتر از آب است و کاربردهای بسیار گسترده ای در صنایع و حتی زندگی روزمره ما دارد. به عنوان مثال بسیاری از صنایع آن را به عنوان یک حلال می شناسند که می تواند در رنگ سازی، ساخت روکش های سطحی و یا محصولات تمیز کننده مورد استفاده قرار گیرد. در این مطلب بیشتر با این محصول و کاربردهای آن آشنا می شویم.
بوتیل گلیکول یا بوتیل گلایکول با فرمول شیمیایی C6H14O2 است و در تمام حلال های آلی معمولی و از جمله آب به راحتی حل می شود. این مایع در تولید پاک کننده جوهر و انواع محلول لکه بر، کاربردهای بسیار زیادی دارد. این ماده معمولا از واکنش بوتانول معمولی با اتیلن اکسید در حضور کاتالیزور بدست می آید.
بوتیل گلیکول را یک الکل با نقطه جوش تقریبا بالا به شمار می آورند. این ماده در دمای اتاق با هر نسبتی درون آب قابل حل و اختلاط است. میزان سمیت آن نیز تقریبا کم است. اما همچنان آن را در گروه حلال های سمی قرار می دهند. خواص فیزیکی و شیمیایی این محصول باعث شده تا کاربردهای بسیار زیادی در مصارف خانگی، صنعتی و تجاری داشته باشد. چیزی بالغ بر بیش از 50 سال است که بوتیل گلیکول به صورت صنعتی در کارخانجات تولید می شود.
از مهم ترین خواص فیزیکی و شیمیایی بوتیل گلیکول می توانیم به لیست زیر اشاره کنیم:
• از دیگر نام های رایج برای بوتیل گلیکول عبارتند از: بوتوکسی اتانول، سولواسیت، بوتیل سلوسولو، بوتیل مونو اتر گلایکول و BE-2
• فرمول شیمیایی: C6H14O2
• وزن مولکولی (جرم مولی): 118.17 گرم بر مول
• چگالی: 0.903 گرم بر سانتی متر مکعب ( در دمای 25 درجه سانتی گراد)
• بو: از نظر بو چیزی شبیه به الکل یا اتر است.
• شکل ظاهری: بوتیل گلیکول یک محلول بی رنگ و شفاف است.
• نقطه ذوب: بین 70 تا 70.4 درجه سانتی گراد
• نقطه جوش: بین 168 تا 172 درجه سانتی گراد
• میزان حلالیت: این ماده درون هر نوع ترکیب آلی معمولی و آب حل می شود.
• نقطه اشتعال پذیری: 67 تا 75 درجه سانتی گراد
• فشار بخار: 0.8 میلی متر جیوه
شاید بهتر باشد قبل از اقدام برای خرید این محلول پرکاربرد، کمی با ویژگی های اصلی آن آشنا شوید:
• بوتیل گلیکول قادر به حل کردن چربی هاست. به همین دلیل یکی از کاربردهای مهم آن تمیز کردن سطح فلزات از انواع دوده، گریس، چربی، روغن و آلودگی است.
• این ماده می تواند میزان تبخیر اجزای فرار را بسیار افزایش دهد. به عنوان مثال؛ در کوره های مینایی در دمای بالا خشک می شود و در پوشش های سطحی مانند لاک اسپری، انواع لعاب و رقیق کننده به عنوان یک نوع حلال مورد استفاده قرار می گیرد.
• رقت این محلول بسیار بالاست.
• حلالیت آن زیاد است.
• خاصیت دیر تبخیری دارد.
• می تواند مدت زمان خشک شدن پوشش را افزایش دهد.
• دمای ذوب آن بسیار پایین است. از این رو در ساخت محلول های با نقطه انجماد بسیار کاربرد دارد.
• این ماده در مجاورت هوا و در اثر واکنش نشان دادن با رادیکال های اکسیژن طی چند روز تجزیه می شود.
• به عنوان یک ماده حلال ارزان قیمت در بازار شناخته می شود.
در بخش های گذشته طی معرفی بوتیل گلیکول با یک سری از کاربردهای مهم آن آشنا شدیم. اما کاربردهای این محصول به همین موارد ختم نمی شود. از مهم ترین کاربردهای این ماده عبارتند از:
• کاربرد در صنعت رنگ و رزین: از بوتیل گلیکول در صنعت رنگ و رزین به عنوان یک حلال قوی استفاده می شود. این ماده کاربرد زیادی در فرمولاسیون رنگ ها، پوشش ها، روکش های صنعتی و... دارد.
• کاربرد در صنایع پلیمری: همین حلالیت بالای بوتیل گلیکول در صنایع پلیمری نیز بسیار به کار می آید. از این ماده معمولا به عنوان یک ماده رقیق کننده و حلال در فرمولاسیون انواع پلیمر و رزین استفاده می شود.
• کاربرد در صنایع تولید لاستیک: از بوتیل گلیکول همچنان به عنوان یک ماده رقیق کننده در فرمولاسیون لاستیک های صنعتی نیز استفاده می شود.
• کاربرد در صنایع تولید لوازم آرایشی و بهداشتی: برای تولید انواع مواد شوینده و پاک کننده همچون مایع ظرفشویی، لباسشویی و همچنین در تولید محصولات آرایشی همچون؛ انواع کرم ضد آفتاب، سرم صورت، لوسیون، نرم کننده و... از بوتیل گولیکول به عنوان یک حلال قوی و رقیق کننده استفاده می شود.
• کاربرد در صنایع چاپ: یکی از مهم ترین کاربردهای بوتیل گولیکول که پیش از این اشاره کوتاهی به آن داشتیم، کاربرد آن در تولید جوهر است. در فرمولاسیون جوهرهای چاپ از این ماده به مقدار لازم استفاده می شود.
• کاربرد در صنایع تولید مواد شیمیایی: در تولید رزین ها، مواد خاموش کننده، مواد شیمیایی پردازشی و... از بوتیل گلیکول به عنوان یک حلال استفاده می شود.
دیگر کاربردهای بوتیل گلیکول
کاربردهای بوتیل گلیکول بسیار گسترده هستند. در این بخش، لیستی از کاربردهای رایج آن را آماده کرده ایم:
• استفاده به عنوان نرم کننده
• کاربرد در صنعت آتش نشانی برای تولید کف آتش نشانی
• کاربرد در تهیه انواع محلول پاک کننده لاک ناخن
• تولید محصولات پاک کننده گریس و روغن
• کاربرد به عنوان پاک کننده انژکتور
• کاربرد در صنایع مختلف به عنوان یک عامل شتاب دهنده یا کاتالیزور
• کاربرد در تولید روغن جلا
• کاربرد در تولید روغن حفاری و برش
• این محصول علاوه بر کاربرد در تولید تمیزکننده های خانگی، برای تولید محلول های نظافت صنعتی و تجاری نیز بسیار کاربرد دارد.
• کاربرد در تولید صابون مایع
• کاربرد در تولید محلول های لکه بر
• علف کش
• استفاده در محلول های نوار عکاسی
• کاربرد در ساخت محافظ های چرمی
• استفاده در ترکیبات ضد یخ
• کاربرد در صنعت آبکاری
• از این ماده در ترکیبات محصولات برقی و الکترونیکی استفاده می شود.
• کاربرد در تولید محلول های خشک شویی
• کاربرد در تولید انواع شامپو
• کاربرد در درزگیرهای سیلیکونی
• کاربرد به عنوان یک نوع ماده افزودنی در سوخت ها
• کاربرد به عنوان بخشی از مایعات هیدرولیکی
• علاوه بر تمامی این موارد از بوتیل گلیکول به صورت مستقیم و غیر مستقیم در صنایع غذایی و بسته بندی استفاده می شود.
برای اینکه در اثر استفاده از محلول بوتیل گلیکول دچار مشکل خاصی نشوید، بهتر است حتما شرایط نگهداری و استفاده درست از آن را فرا بگیرید. در ادامه نکات مهمی را در این مورد ارائه می کنیم:
• این ماده قابل اشتعال است و در محیط های با دمای بالا امکان آتش گرفتن آن وجود دارد. بنابراین سعی کنید از این ترکیب آتش زا در محیطی استفاه کنید که تمام استانداردهای ایمنی در آن رعایت شده باشد و عاملی سبب بروز جرقه نشود.
• استنشاق، بلعیدن یا تماس بوتیل گلیکول با پوست می تواند خطرناک و آسیب زننده باشد. همچنین اگر به صورت مداوم با ترکیبات این چنینی سروکار داشته باشید احتمال بروز تومورهای کلیوی افزایش پیدا می کند. بنابراین سعی کنید در صورت هر گونه مشکل حین کار فورا به یک پزشک متخصص مراجعه کنید.
• در زمان استفاده از این محلول حتما از تجهیزات ایمنی مانند دستکش، عینک و لباس مخصوص کار استفاده کنید.
• در صورت تماس این ماده با چشم، فورا چشم ها را با آب کافی بشویید و در صورت جدی بودن مسئله حتما به پزشک مراجعه کنید.
• بسته بندی حاوی بوتیل گلیکول را باید در یک محیط کاملا خنک و عاری از نور نگهداری کنید.
• در محیطی که بوتیل گلیکول را نگهداری می کنید نباید مواد غذایی یا مواد اکسید کننده نیز وجود داشته باشند.
• برای حمل و جابجایی بوتیل گلیکول به صورت فله باید از ظروفی با جنس فولاد ضد زنگ، فولاد کربنی یا تفلون استفاده کنید.
• در صورت نشتی ظروف باید سریعا نشتی را برطرف کنید.
میزان ماندگاری بوتیل گلیکول به عوامل مختلفی بستگی دارد. اگر ظروف نگهداری این ماده را در محیطی قرار دهید که دمای آن نهایتا 40 درجه سانتی گراد باشد و محیط کاملا عاری از رطوبت باشد ماندگاری این ماده تا یک سال نیز ادامه خواهد یافت. اما با باز کردن درب ظرف، ماندگاری آن به شکل چشمگیری کاهش پیدا می کند.
قیمت بوتیل گلیکول به عوامل مختلفی بستگی دارد. این محصول در بازار با برندهای متعددی عرضه می شود. هر کدام از انواع آن نیز در گریدهای خاصی در اختیار مصرف کنندگان قرار می گیرند و عملکرد متفاوتی دارند. از این رو باید ابتدا به برند تولیدکننده محصول توجه کنید.
عوامل دیگری همچون مقدار بوتیل گلیکول سفارش داده شده، میزان عرضه و تقاضای بازار، مواد افزودنی و ترکیبات موجود در آن نیز بر قیمت نهایی محصول تاثیرگذار هستند. بهترین راه برای استعلام قیمت بوتیل گولیکول، مراجعه به فروشگاه های اینترنتی معتبر است. این مجموعه ها لیست قیمت روز محصولات را همراه با اطلاعات دقیق هر یک بر روی وبسایت خود قرار می دهند.
شما می توانید بر حسب نیاز و بودجه خود بهترین نوع آن را تهیه کنید. از آن جایی که کیفیت مواد شیمیایی در عملکرد آن ها تاثیر بسیار زیادی دارد، توصیه می کنیم حتما محصول خود را از یک مجموعه شناخته شده و باتجربه تهیه کنید. فروشگاه های معتبر همیشه کالای اصل، مرغوب و درجه یک در اختیار شما قرار می دهند.